Hoe romantisch een koning kon zijn, In de ogen van Yi Jing, 11

问君能有几多愁,恰似一江春水向东流。

Wenjun nengyou jiduo chou, qiasi yijiang chunshui xiangdong liu.

Als u mij vraagt hoe bedroefd ik ben, mijn droefenis is even lang, breed en overvloedig als de Yangtze Rivier die in het voorjaar naar de zee spoedt.

Gedicht van Li Yu, 937 – 978, koning van Nantang, een land in Zuid-China

Een gedicht en zijn leven

Er zijn genoeg mannen geweest die met een gedicht het hart van hun geliefde op hol lieten slaan om het vervolgens te winnen. Mannen die zichzelf met een gedicht een das hebben omgedaan, zijn, voor zover ik weet, dun gezaaid. Zijne Majesteit Li Yu van wie bovengenoemde dichtregel afkomstig is, behoort tot die selecte groep.

Li Yu

Koning in hechtenis

Li Yu was wel de heerser van het land Nantang, maar hij hield zich liever bezig met kunstschilderen, kalligraferen en dichten. Zo heeft hij een unieke schilderstijl genaamd de Gouden vijzel ontwikkeld. Daar waar zijn kwast voorbij strijkt, komen bergen en bossen, vogels en vissen, bloemen en bamboe tot leven. Zijn kalligrafie is ruim duizend jaar na dato nog steeds een lichtend voorbeeld voor menig kunstenaar. Zijn gedichten tekenen een wereld af van passie, tederheid, raffinement en dromen waar men niet wakker van wil worden. Inderdaad, Li Yu leefde in een door zijn kwast en penseel geschapen droomland en liet zijn echte land nauwelijks beheerd. Zodanig dat troepen uit het noorden zijn staat met gemak inlijfden.

Een droomwereld onder Li Yu’s kwast en pen

Koningin ‘te leen’

Li Yu, zijn echtgenote en een paar van zijn lievelingsconcubines waren door de troepen meegenomen naar het noorden en geplaatst in een paleis dat dienst deed als gevangenis voor deze koninklijke familie. Zhou Wei, de voormalige koningin, was slank en sierlijk, fijn en fragiel als een kersenbloesem. Begrijpelijk. Een prachtschilder, -kalligraaf en -dichter als Li Yu had uiteraard voor zichzelf een engel van een vrouw uitgekozen. Dit vond de keizer van de noordelijke staat ook, helaas.

Zhou Wei, de voormalige koningin

Om de zoveel tijd stuurde de keizer zijn soldaten om de ex-koningin op te halen en naar zijn slaapkamer te vervoeren. Vijf soldaten hielden respectievelijk haar ledematen en rug vast, zodat de keizer naast Li Yu’s land ook Li Yu’s echtgenote kon ‘inlijven’. Hofschilders die zich achter het kamerscherm schuilhielden, moesten dit tafereel tekenen opdat de keizer jaren later nog van dit ‘hemels moment’ na kon genieten.

Illustratie van de lijvige keizer en de iele voormalige koningin

Met tranen schrijven

Soms na een paar uur en soms na twee weken brachten de soldaten haar naar Li Yu terug. Ze was dan niets meer dan een wrak en kon alleen maar Li Yu huilend verwijten. Had hij destijds hun koninkrijk met meer aandacht bestuurd, zou ze niet door de ‘noordelijke barbaar’ onteerd hoeven te worden.

Telkens als Li Yu zijn vrouw zo kapot zag, verging hij van verdriet en wroeging, maar hoe kon hij haar tegen ‘dat beest’ beschermen? Hij zat zelf achter de tralies en mocht niets anders doen dan dichten. Toen hij vroeger mogelijkheden had om zijn land tegen buitenlandse invasies te verdedigen, had hij iets anders aan zijn hoofd. Sommige ministers en generaals die wel in staat waren het land van de ondergang te redden had hij nota bene naar het schavot gedirigeerd. Op een dag nam Li Yu weer de pen en schreef het volgende gedicht.

De bloemen in het voorjaar en de maan in de nacht, wanneer houden jullie op met geuren en sprankelen en mij herinneren aan de goede oude tijd? Gisteravond is de oostelijke wind voor de zoveelste keer opgestoken en ik keek naar het oosten, waar mijn verloren land lag. Ik zag dezelfde maan die vroeger boven mijn residentieel paleis hing.

De pilaren van mijn paviljoenen versierd met illustraties van legendarische verhalen en de marmeren trappen gegraveerd met mythologische dieren, deze moeten daar nu nog staan, maar mijn vrouwen met wangen als kersenbloesems zitten daar niet meer. Als u mij vraagt hoe bedroefd ik ben, mijn droefenis is even lang, breed en overvloedig als de Yangtze Rivier die zich in het voorjaar naar de zee spoedt.

Gesublimeerd verdriet

Dit gedicht viel natuurlijk in handen van de gevangenisbewakers, die het vervolgens hadden doorgegeven aan de keizer. De laatste dichtregel beschreef te meesterlijk hoe triest de voormalige koning was om ’s keizers geweten met rust te laten. De keizer voelde zich aangesproken voor wat hij Li Yu’s land, volk en de koninklijke familie had aangedaan. Zodanig aangesproken dat hij in woede uitbarstte. Al die jaren had hij Li Yu en zijn gevolg in leven gehouden maar nu was de maat vol, vond Zijne Majesteit. Hij liet zijn soldaten een gifbeker naar Li Yu brengen. Niet lang na Li Yu’s dood, volgde zijn vrouw hem het hiernamaals in.

Wij hebben van een femme fatale gehoord. Li Yu laat ons merken dat er ook poëzie fatale bestaat. Een vrouw of gedicht te mooi om waar te zijn kan iemand het leven kosten.

Prijs van dichtkunst

Menig Chinese historicus vindt dat Li Yu zijn onsterfelijke gedichten te danken had aan zijn misères. Nederlanders kunnen het vermoedelijk beamen. Er is namelijk een Nederlands gezegde, Dichters moeten lijden. Alleen is de prijs die Li Yu voor zijn sublieme dichtkunst heeft betaald aan de hoge kant – het verlies van zijn land, het leed van zijn echtgenote en zijn eigen kwelling. Alhoewel, wat is nou prijs? Nederlanders met hun talent voor handel weten er alles van. Er is immers een ander Nederlands gezegde, Het is maar wat een gek ervoor betaalt. Als Li Yu gek was, dan was hij prettig gestoord. Zonder de hoge prijs die hij voor zijn poëzie over had, zou hij ons niet zo’n ontroerende dichtregel hebben achtergelaten.

Prijs van meesterwerk

De kunst van het oorlogvoeren, Sunzi

Wat dat betreft was Li Yu niet de enige. De knieën van Sunzi (ongeveer 549-470 v. Chr.) waren door zijn tegenstander verbrijzeld. Sindsdien kon hij niet meer lopen. Echter, misschien juist daardoor was hem de tijd en wilskracht geschonken om de wereldberoemde De kunst van het oorlogvoeren te schrijven. De edele delen van Sima Qian (ongeveer 145-93 v. Chr.) waren afgesneden omdat hij de koning had tegengesproken. Misschien juist daardoor was hij gezegend met een innerlijke kracht om het eerste en tot nu toe het beste Chinese geschiedenisboek – Shiji – neer te pennen. Zhou Wenwang (1152-1056, voor Chr.), de schrijver van Yi Jing, zat jarenlang in de gevangenis, waar hij een van China’s invloedrijkste boeken op de wereld heeft gezet.

Geschiedenisboek door Sima Qian

Tijdelijk lijden en eeuwige nalatenschap

Als verdriet Yin is, dan is een goed werk Yang. Hoe intenser het verdriet, hoe magnifieker het werk. Zo bereikt het leven een evenwicht tussen droefenis en succes, tussen persoonlijk lijden en het algemeen cultureel erfgoed, en tussen het tijdelijk en het eeuwige.


Koop Nederwonderland of andere boeken van Lulu Wang >>> >>

Missen maakt het mooier, In de ogen van Yi Jing, 10

柔情似水, 佳期如梦… 两情若是长久时,又岂在朝朝暮暮。

秦观,北宋,1049年—1100年

Rouqing sishui, jiaqi rumeng… liangqing ruoshi changjiushi, you qizai zhaohao mumu.

Wanneer twee geliefden elkaar ontmoeten, lijken ze op twee stromen die in elkaar overvloeien. Wervelend wisselen met elkaar van tederheid.

Wanneer de twee naar elkaar verlangen, lijkt het moment van hun weerzien zo onwaarschijnlijk als een mooie droom.

Als de twee eeuwig voor elkaar bestemd zijn, deert het hen niet hoe lang ze ook op elkaar moeten wachten.

— Gedicht door Qin Guan, 1049-1100, Song-dynastie

Water en vuur

Terwijl westerlingen de liefde en de hartstocht veelal met de vuurvlam associëren, doen Chinezen dit met water. De liefde spat, zeker in het begin, vonken van hartstocht uit. Vandaar de westerse vergelijking. Hoe zit het dan met de Chinese associatie?

Laozi, voorvader van het Taoïsme, zegt, De hoogste deugd is gelijk het water. Water voedt alles en iedereen maar vraagt niet om erkenning of beloning. Het oordeelt niet over mensen of zaken. Barmhartig draagt en verdraagt het alles tussen hemel en aarde.

De liefde kan ons vlinders in de buik schenken, net als een rivier die kan kolken en schuimen, maar de liefde is vooral zo zacht en teder, onbaatzuchtig en ruimhartig als water, denken de Chinezen. De klassieke Chinese liefdesgedichten hebben het derhalve eerder over water dan over vuur.

Hebben en missen

Westerse romantische verhalen gaan vaak over Boy meets girl, boy loses girl and boy finds girl. Hun Chinese equivalenten, echter, vertellen over Boy meets girl, boy loses girl and boy misses girl. Zo beschrijven veel klassieke Chinese gedichten over hoe twee geliefden elkaar willen maar niet kunnen zien en voelen. Zie bijvoorbeeld de dichtregels waar dit artikel mee aanvangt.

Het is best logisch dat westerlingen het prettig vinden dat ‘Boy finds girl’. Is het niet ietwat raar dat Chinezen ‘Boy misses girl’ als wenselijker schijnen te ervaren? Zo raar ook weer niet, als wij dit in het kader van Yi Jing zouden plaatsen.

Droom en werkelijkheid

Als een man en een vrouw naar elkaar verlangen, dromen ze graag van hun volgende ontmoeting. En dromen maakt de liefde aantrekkelijker dan ze soms in werkelijkheid is. Boy finds girl is daarentegen een feit, dat men niet mooier kan maken dan het al is. Indien wij het weerzien als iets positiefs – Yang – beschouwen, dan is missen negatief – Yin (elkaar niet kunnen zien en voelen) en Yang (de rendez-vous fantaseren) tegelijk.

Tragedie is Yin en Yang in evenwicht

Dat is volgens mij ook een van de redenen waarom de Griekse tragedies ons meer aanspreken dan de komedies. Tragiek houdt in het stuk (zien) slaan van iets prachtigs. Dit maakt ons zowel blij om dat prachtigs als verdrietig om het verlies ervan. Een komedie maakt ons alleen maar blij en verder niets. In die zin lijken de Griekse tragedies op de klassieke Chinese liefdesgedichten.

Smaakversterker of hoofdingredient

Alhoewel, het feit dat westerse romantische verhalen meestal ook het element Boy loses girl bevatten, wil zeggen dat westerlingen het gemis wel degelijk een plek in de liefde geven, net als peper en zout toevoegen aan een kom sla. Alleen in de Chinese kom is het verlangen naar de liefde de sla en het verkrijgen ervan de smaakversterker. Verschil moet er zijn, anders zou de wereld niet uit tegenpolen zoals het Oosten en het Westen, het Noorden en het Zuiden bestaan. Alleen maar een Noord- of Zuidpool als onze woonplaats hebben, is geen tragedie meer, maar een nachtmerrie.


Koop Nederwonderland of andere boeken van Lulu Wang >>> >>