Knus in eigen liefdesnest, In de ogen van de Yi Jing, 8

De wereld en de liefde

 

道生一, 一生二,二生三,三生万物。

 

道生爱,爱生情,情生感,感生万物。

 

Dao sheng yi, yi sheng er, er sheng san, san sheng wanwu.

 

Dao sheng ai, ai sheng qing, qing sheng gan, gan sheng wanwu.  

 

De eerste zin is een gedachtegoed van de Yi Jing en de tweede zin leid ik ervan af.  

 

Letterlijk vertaald luidt de eerste zin, Uit de Dao komt een. Uit een komt twee, uit twee komt drie en uit drie ontstaat alles.

 
 

Als ik zo vrij mag zijn om de zin te interpreteren, dan luidt het, God heeft Adam geschapen. Met een van Adams ribben heeft Hij Eva gevormd. Adam en Eva hebben op hun beurt de hele mensheid op de wereld gezet.  

 

Mijn tweede, eigen zin luidt, Het leven brengt de liefde voort. De liefde brengt gevoelens teweeg. Gevoelens leiden tot gewaarwordingen. Gewaarwordingen geven de wereld vorm.  

 

1.

 
 

Hoe brengt het leven de liefde voort? Het antwoord kunnen wij vinden in Uit de Dao komt een. Na de Big Bang was het heelal gevuld met energie. In het Chinees heet die Qi. Energie is neutraal, die een positieve en een negatieve pool krijgt als wij er spanning aan toevoegen. In het dat geval is het dan Uit een komt twee.

 

Het is hetzelfde met de liefde. Door het leven in ons ervaren wij de liefde. De liefde is neutraal en kan velerlei gevoelens opwekken, afhankelijk van hoe wij ze beleven. Onze beleving is dan de ‘spanning’ die wij aan de liefde toevoegen. Dat is dan Liefde brengt gevoelens voort.

 

2.

 
 

Wat versta ik onder ‘Gevoelens leiden tot gewaarwordingen’? Laten wij kijken naar Uit twee komen drie. Want daarin kunnen wij het antwoord op de vraag vinden.  

 

Gevoelens staan nooit op zichzelf. Ze zijn voor iemand of iets bestemd. De reactie van die iemand of van dat iets brengt verandering aan de gevoelens. Zo kan de reactie de gevoelens versterken, verzwakken of er een nieuwe richting aan geven, om maar drie voorbeelden te noemen. De verandering en de richting scheppen wederom nieuwe gevoelens. Door de constante interactie tussen gevoelens en hun bestemming krijgen wij velerlei soorten emoties.  

 

3.
 

Gewaarwordingen geven vorm aan de wereld wil zeggen dat mijn wereld niet jouw wereld is. Iedereen leeft in een andere wereld, omdat iedereen op een andere manier de liefde ervaart en omdat iedereens gevoelens op hun unieke manier op een ander iemand of iets reageren. ‘Hij leeft in zijn eigen wereldje’ klinkt weinig complimenteus, maar wie leeft níét in zijn eigen wereldje?  

 

Met andere woorden, dé wereld bestaat niet. Het is eerder mijn wereld, jouw wereld, zijn wereld en haar wereld. Zelfs onze wereld of hun wereld bestaat niet. Met de liefde gaat het niet anders. Dé liefde bestaat niet. Het is in feite mijn liefde, jouw liefde, zijn liefde en haar liefde. Zelfs onze liefde of hun liefde is een illusie, als de liefde of zelfs de wereld űberhaupt geen illusie is.  

 

Gezond individualisme

 

 

Wij kunnen beter alleen invloed willen hebben op onze eigen daad en alleen verantwoordelijkheid willen dragen voor de gevolgen ervan. Elke poging een ander te veranderen, hoe nobel onze bedoeling ook klinkt, druist in tegen de menselijke natuur. Elke ‘reden’ om een ander te verwijten voor ons liefdesverdriet, hoe logisch de reden ook lijkt, kan alleen maar ons verdriet verdubbelen. Geen wonder dat een Nederlandse spreuk luidt, Jij bent er zelf bij. Zonder onze medewerking is er geen liefde noch verdriet ervan. Een Boeddhistische spreuk luidt, Als een mens niet aan zichzelf denkt, stort de wereld in. Is dit individualisme? Ja, zolang het niet inhoudt ‘Ikke ikke ikke en de rest kan stikken’.  

 

Collectief individualisme

 

Dankzij de interactie tussen de gevoelens van jou en mij, hem en haar krijgen wij een oneindige scala aan gewaarwordingen. Dankzij de gewaarwordingen van jou en mij, hem en haar krijgt jouw en mijn, zijn en haar liefde een unieke schoonheid. Dankzij de schoonheden is mijn, jouw, zijn of haar wereld gezegend met talloze soorten fysieke en spirituele rijkdom.  

 

De enige die ons allen verbindt is de Dao en voor de rest zijn wij in onze eigen wereldjes levende individuen die een volledige verantwoording af moeten leggen voor ons eigen doen en laten. Ieder voor zich en God voor ons allen. En God is, mijns inziens, de Dao.  

 

Al leven wij in onze eigen wereldjes, reageren onze wereldjes op elkaar en de reactie is ook de Dao, en tevens God. Hij ziet erop toe dat onze wereldjes met elkaar dankzij onderlinge wisselwerkingen verbonden blijven. Sterker nog, zonder deze wisselwerkingen vallen onze wereldjes als domino’s om.  

 

Zondag

 
 

Naast de overeenkomsten tussen de Dao en God, zien wij ook een verschil tussen de twee. Volgens de Yi Jing heeft de Dao een nodig om aan twee te komen. Twee heeft elkaar nodig om aan drie te komen. Drie heeft ontelbare reacties nodig om aan alles te komen. De Dao heeft dus niet alles geschapen, en God wel. Wat de Dao heeft gedaan is slechts een balletje in de lucht gooien en de rest komt door het eindeloos delen van het ene balletje en door de reacties tussen de balletjes die uit het ene balletje zijn geboren.  

 

De Dao heeft bij wijze van spreken een kernreactie in gang gezet en de handeling heeft slechts een fractie van een seconde, een minuut of hoogstens een dag in beslag genomen. De Dao heeft geen zes dagen gewerkt en hoeft niet op de zevende dag – zondag – uit te rusten. Een Nederlandse advocaat met Chinese klanten klaagde dat hij geregeld op zondagavond werd gebeld. Ik verwees hem naar de Dao en hij zag het licht, zei hij tenminste.  

 

Dankbaar

 
 

Terugkomende op het onderwerp liefde, wat de Dao zegt is dat wij zonder elkaar niets hebben aan liefde, maar liefde is een persoonlijke beleving waar jij, ik, hij of zij een ander voor mag danken maar niet voor kan verwijten.  


Koop Nederwonderland of andere boeken van Lulu Wang >>> >>

Liefde met mate, In de ogen van de Yi Jing, 7, Lulu Wang

Grieken en Chinezen
 

Net als in de Griekse oudheid, toen men vond dat de wereld uit vier elementen bestond – water, aarde, lucht en vuur, gaat de Yi Jing er ook van uit dat de wereld uit elementen bestaat, alleen niet uit vier maar uit acht – hemel, aarde, donder, wind, water, vuur, berg en rivier.  

Net als de Griekse wijsgeer Empedocles, die een overeenkomst zag tussen de vier elementen, onze lichaamssappen en temperamenten, water – slijm – flegmatisch, aarde – zwarte gal – melancholisch, lucht – gele gal – cholerisch, vuur – bloed – sanguinisch, is er volgens de Yi Jing eveneens een verband tussen de acht elementen, onze lichaamsdelen en onze karaktereigenschappen. Zo staat de hemel voor de darmen en voor het actieve, de aarde voor de milt en voor het passieve, de donder voor de gal en voor het temperamentvolle, de wind voor de lever en voor het flexibele, het vuur voor het hart en voor het stralende, de berg voor de maag en voor het stabiele en ingetogene, het water voor de nieren en voor het intelligente, de rivier voor de longen en voor het beweeglijke en vrolijke.

 

Tot dusver de gelijkenissen tussen de Griekse oudheid en de Yi Jing. Van hieruit gaat de Yi Jing namelijk verder. Veralgemeniseren heeft in het Nederlands een negatieve bijklank, maar de Yi Jing veralgemeniseert zo grenzeloos dat men een verband ziet tussen de acht elementen en alles tussen de hemel en de aarde. Neem de liefde, als wij dit onderwerp in het kader van Yi Jings acht elementen zouden plaatsen, zouden we de liefde misschien ten volle beleven.

 
Hemel en aarde, man en vrouw
 

Een. De hemel, de man en de actief ondernemende. De aarde, de vrouw en passief ontvangende. De wisselwerking tussen de man en de vrouw en hun rol in de liefdesrelatie lijken ons bekend, maar is het wel zo?

 
 

De man kan alleen actief ondernemend zijn, als de vrouw passief ontvangt. Als de vrouw het initiatief neemt, bijvoorbeeld, ze vraagt hem mee naar de film, uit eten of zelfs ten huwelijk, moet hij de rol van de vrouw spelen en passief ontvangend zijn, anders botst het tussen hen tweeën.

 

Door het emancipatieproces sinds medio vorige eeuw zijn onder andere Chinese vrouwen actief ondernemend geworden. Ze werken buitenshuis, verdienen evenveel als mannen, zijn assertiever en zelfbewuster. De Chinese mannen zijn daarentegen wat passiever geworden. Ze nemen minder vaak het voortouw als er iets is en vinden het normaal dat vrouwen er de schouders onder zetten, met de vervrouwelijking van mannen tot gevolg.

 

Bovengenoemd merken wij aan de mannelijke filmsterren in China. Ze poederen hun gezicht bleek, laten de plastisch chirurg hun kaken puntig slijpen, dragen rouge op hun wangen en lippenstift op hun lippen en bedekken hun mond en gillen als ze schrikken. Als wij niet goed opletten, denken we dat ze tere porseleinen popjes zijn, sierlijker en bevalliger dan menige vrouw. Juist deze vrouwtjesmannen worden overdag door hun fans op handen gedragen en komen ’s nachts in de natte dromen van de fans voor. Dit beperkt zich niet tot China. Sterker nog, de trend is naar China overgewaaid vanuit Japan, Zuid-Korea en een paar andere Zuidoost-Aziatische landen. Sommige Chinese psychologen schrijven zelfs de toename van homoseksuele mannen in China deels toe aan het vervrouwelijken van mannen en aan het emanciperen van vrouwen.

Een mannelijke filmster.
 

Een man kan wel actief ondernemend zijn, maar als hij hierin doorschiet, zou de vrouw te passief ontvangend moeten zijn om bij hem te passen, waardoor ze in het nauw wordt gedreven en opeens overslaat. Dan zou ze in opstand komen en nog actiever ondernemend worden dan de man. Dit merken wij aan de emancipatiebeweging die sinds de vorige eeuw onder andere in China aan de gang is. Chinese vrouwen eisen hun rechten op na duizenden jaren onder de plak van mannen te zijn geweest.

 
Donder en wind, bepalen en volgen
 

Twee, de man, de donder die door alles heen raast en zich boven in de lucht beweegt. De vrouw, de wind die flexibel om alles heen draait en beneden op de aarde waait. De man en de donder lijken allesbepalend te zijn en de vrouw en de wind lijken alles aanvaardend en flexibel te zijn, maar is het wel zo?

 

De donder zou sneller door alles heen razen als de wind harder en hoger waait. Zo zou de wind de donder tegemoet gaan en de donder verder dragen dan de donder zelf in staat is. Met andere woorden, als de twee hun krachten bundelen, zouden ze er beiden profijt van hebben. Denkt de man dat hij alles kan voorschrijven en dat de vrouw hem maar heeft te volgen, kan hij niet rekenen haar medewerking, eerder op haar tegenwerking. Het gevolg is dat hij minder dingen voor elkaar krijgt. Respecteert hij haar meewerkende en daarom niet minder belangrijke rol, zou hij op haar medestand kunnen bouwen. Dan zouden de twee samen bergen kunnen verzetten.  

De huidige haast wereldwijde emancipatiegolf is, redenerend volgens de logica van de Yi Jing, een reactie op de te lange en te overheersende rol van de man in de afgelopen eeuwen. De vrouw slaat in dit proces, mijns inziens, een beetje door, van het flexibele en meewerkende naar het bepalende. Veel mannen staan met de mond vol tanden voor dit verschijnsel en weten zich er in een aantal situaties geen raad mee. Niets dan een corrigerende werking van de natuur, denk ik. Het zou ook een corrigerende werking van de natuur zijn als straks het evenwicht tussen de man en de vrouw dankzij de emancipatie weer hersteld is. Dan zou de man opnieuw als een donder door alles heen razen en zich boven in de lucht bewegen. Dan zou de vrouw wederom als de wind flexibel om alles heen draaien en beneden op de aarde waaien. Dan zou de man noch de vrouw moeite hebben met de rolverdeling, maar dit is, gezien de gang van zaken nu, toekomstmuziek.

 
Water en vuur, verbindende vrouw en strijdende man
 

Drie, het water dat alles bindt, en de vrouw die vrede sticht en mensen bij elkaar brengt. Het vuur dat zich uitbreidt en dat uitspat, en de man die ten strijde gaat en wel eens mensen van zich afstoot. Normaliter is het inderdaad zo, maar indien de verhouding tussen de man en de vrouw schreef loopt, gaat de vrouw harder tekeer dan de man en slaat ze links en rechts nog raker. Geen wonder dat er een Chinees gezegde is, Geen man kan zo wreed zijn als een (gekwetste) vrouw. Dit geldt voor het rollenspel tussen mannen en vrouwen op praktisch alle fronten. Al kookt en naait de vrouw vaker dan de man, de beste koks en kleermakers zijn veelal mannen.  

Als twee mensen elkaar niet kunnen uitstaan, zeggen wij in het Nederlands dat ze als water en vuur leven. Waarom vergelijkt de Yi Jing de vrouw en man met water en vuur? Kunnen ze elkaar werkelijk niet luchten? De achterliggende gedachte van de Yi Jing is mijns inziens als volgt.

 

Water en vuur lijken sterk van elkaar te verschillen, maar het vuur gaat omhoog en het water stroomt omlaag. Ieder heeft zijn eigen plek. Door de afstand tussen de twee te respecteren, kunnen water en vuur wel degelijk vreedzaam met elkaar samenleven. Dat wil zeggen, zelfs als een man en een vrouw smoorverliefd op elkaar zijn, moeten ze niet te dicht op elkaars lip zitten. Zolang ze elkaars plaats en privacy in acht nemen, kunnen ze niet alleen van de liefde voor elkaar genieten maar ook harmonieus met elkander samenleven.

 

Een befaamd verhaal van de hand van William Somerset Maugham gaat zo. Een man en vrouw staan bekend om hun onafscheidelijkheid. Als ze bij vrienden gaan logeren, vertellen ze hen van tevoren dat ze in eenzelfde kamer en dito bed moeten slapen, anders komen ze niet of zoiets. Als ze uitgenodigd worden voor een diner, vragen ze de gastheer en gastvrouw om hen aan tafel naast elkaar te laten zitten. Dit paar tortelduiven is, voordat iedereen er erg in heeft, gescheiden. Maugham legt de vinger op de zere plek. Te vast aan elkaar plakken leidt tot echtscheiding.

 

Veel Nederlanders die naar China zijn gereisd stellen mij een vraag. Waarom gaat menig Chinees echtpaar niet samen naar het restaurant of naar een feestje? Ik verwijs hen naar het water en vuur van de Yi Jing. Ondanks (of juist dankzij) het feit dat veel Chinese echtparen niet samen uitgaan, eindigen minder Chinese relaties in een echtscheiding dan westerse.

 
Stille berg en zingend beekje, zwijgzame man en spraakzame vrouw
 

Vier, de berg die stabiel en stil staat, en de man die relatief standvastiger, zwijgzamer en ingetogener is. De rivier die soepel stroomt en die al reizende zingt, en de vrouw die haar gevoelens verhoudingsgewijs makkelijker toont en onder woorden brengt.  

Een valkuil in een liefdesrelatie zou kunnen zijn dat de man vindt dat de vrouw teveel praat en de vrouw vindt dat hij het weinig doet, terwijl dit in de aard van het beestje ligt. Een andere valkuil zou kunnen zijn dat, verwikkeld in ons huidige streven naar gelijkheid tussen man en vrouw, wij de aard van het beestje proberen om te buigen, met alle gevolgen vandien. Zou het een optie zijn om de man en de vrouw als gelijkwaardig te beschouwen en om tegelijkertijd elkaars geaardheid met rust te laten? Want omwille van een gelijkheidsideaal de man en de vrouw omvormen, dit lijkt mij ten eerste moeilijk uitvoerbaar en ten tweede onnatuurlijk, of is het onmenselijk?

 
Holisme en dualisme

Kortom, de acht elementen volgens de Yi Jing vertellen ons beide kanten van dezelfde medaille. Daarin ligt het essentiële verschil tussen de holistische Yi Jing en de dualistische Griekse oudheid en de deels daaruit voortvloeiende westerse denkbeelden. Immers, Yi Jing zegt, Wuji bifan – als iets tot het extreme gaat, slaat het over. Men moet dus maat kennen. Zodra de hemel te ondernemend en actief is, wordt de normaliter passief ontvangende aarde radicaal en overtreft ze de hemel in zijn mannelijke kenmerken. Zodoende integreert de Yi Jing de westerse dualiteit zonder erin te blijven steken.  

 

De relatie tussen de man en vrouw dient volgens de Yi Jing eveneens holistisch van aard te zijn, waarbij zowel de man als de vrouw de maat in de gaten houdt. Anders moet de man zich niet verbazen dat de vrouw in opstand komt en voor haar rechten vecht; anders moet de vrouw zich niet verwonderen waarom sommige mannen niet meer ondernemend en actief zijn en zo slap als een vaatdoek.

 

In het komende verhaal beschrijf ik aan de hand van de acht elementen van de Yi Jing het ontkiemen, verrijpen en het al dan niet naar wens verlopen van de liefdesrelatie.  


Koop Nederwonderland of andere boeken van Lulu Wang >>> >>